Bekçilerle ilgili hazırlanan kanun teklifi komisyonda

TBMM İçişleri Komisyonu'nda, Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu Teklifi'nin ilk 9 maddesi kabul edildi.

Teklifin kabul edilen maddelerine göre, çarşı ve mahalle bekçisi olarak istihdam edileceklerde aranan şartlara, çarşı ve mahalle bekçilerinin atama ve adaylık süreçlerine, görev ve yetkileri ile çalışma şekillerine ilişkin esasların düzenlenmesi amaçlanıyor.

Teklife göre, genel kolluk kuvvetlerine yardımcı olmak üzere emniyet ve jandarma teşkilatları bünyesinde silahlı bir kolluk olarak çarşı ve mahalle bekçileri istihdam edilecek.

Emniyet ve jandarma teşkilatlarında istihdam edilen çarşı ve mahalle bekçilerinin amirleri, meslek hiyerarşileri içinde tespit edilecek.

SINAVDA BAŞARI ŞARTI
Çarşı ve mahalle bekçisi olarak istihdam edilmek için İçişleri Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikte belirlenen usul ve esaslara göre yapılacak giriş sınavında başarılı olmak şartı aranacak.

BAKAN ONAYIYLA MEMUR
Düzenlemeye göre, sınavlarda başarılı olan, görevini yapmaya engel teşkil edecek bir hastalık veya engeli bulunmadığı sağlık kurulu raporuyla tespit edilenler, emniyet veya jandarma teşkilatlarına İçişleri Bakanı'nın onayıyla aday memur olarak atanacak.

ADAYLIK SÜRESİ
Çarşı ve mahalle bekçilerinin adaylık süresi 1 yıldan az, 2 yıldan fazla olamayacak. Adaylık süresi içinde verilen temel ve hazırlayıcı eğitimlerde başarılı olanların asaleten atamaları yapılacak.

Adaylık süresi içinde temel ve hazırlayıcı eğitim devrelerinin her birinde başarısız olanlarla adaylık süresi içinde hal ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmayacak durumları, göreve devamsızlıkları tespit edilenlerin, aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almış olanların memuriyetle ilişikleri İçişleri Bakanı'nın onayıyla kesilecek.

Çarşı ve mahalle bekçileri, görevli oldukları mülki sınırlar içinde halkın istirahat, sağlık ve selametini sağlayacak.

Bekçiler; yolda hastalanan, kazaya uğrayan, düşüp kalan ve genel durumu itibarıyla yardıma muhtaç olanlara yardım edecek, yardıma ihtiyaç duyduğu değerlendirilen, şiddet mağduru veya şiddete, istismara uğrama riski taşıyan kadın ve çocukları, kimsesizleri, engellileri ve acizleri en yakın genel kolluk birimlerine teslim edecek.

VATANDAŞIN BEKÇİYE YOL SORMA HAKKI VAR
Bir semt, yer, yol veya sokak sormak için başvuranlara gerekli bilgiyi verecek olan bekçiler; doğum, ölüm, hastalık, kaza, yangın veya afet gibi önemli, acele haller sebebiyle, yapılacak yardım isteklerinden gücü dahilinde olanları öncelikle yerine getirecek.

Büyük tehlike arz eden yangın ve su baskını gibi afetlerde mahalle sakinlerini derhal uyarmakla görevli olan bekçiler, toplum sağlığını ve güvenliğini tehdit eden bir hayvana rastlanıldığında verebileceği zararları engellemek için kişileri alandan uzaklaştıracak, ilgili genel kolluk ve belediyeyi durumdan haberdar edecek.

DEVRİYE HİZMETİ
Çarşı ve mahalle bekçileri; görev saatleri içinde görevlendirildikleri bölgede devriye hizmeti yürütecek, görev bölgeleri içinde bulunan konut, iş yeri ve araçlar gibi malların korunmasında sahipleri tarafından noksan alınan tedbirleri tamamlattıracak, şüpheli durum veya kişileri bağlı bulundukları genel kolluk birimlerine bildirecek, kamu düzenini bozacak mahiyetteki gösteri, yürüyüş ve karışıklıkların önlenmesi amacıyla genel kolluk kuvvetleri gelinceye kadar önleyici tedbirleri alacak.

Bekçilerle ilgili hazırlanan kanun teklifi komisyonda

UYUŞTURUCU, KUMAR, FUHUŞ
Uyuşturucu madde imal edildiği, satıldığı veya kullanıldığından, kumar oynandığından ya da fuhuş yapıldığından şüphe edilen yerleri bağlı bulundukları genel kolluk birimlerine bildirecek bekçiler, halkın sükun ve istirahatini bozanları ve başkalarını rahatsız edenleri engelleyecek, sokak, geçit ve meydanları tıkayarak trafiğe mani olan taşıtları ve diğer engelleri kaldırılmasını sağlayacak.

KİŞİLERİ VE ARAÇLARI DURDURMA YETKİSİ
Çarşı ve mahalle bekçileri, görev bölgesi ve çalışma saatleri ile sınırlı olmak kaydıyla kişileri ve araçları; bir suç veya kabahatin işlenmesini önlemek, suç işlendikten sonra kaçan faillerin yakalanmasını sağlamak, işlenen suç veya kabahatlerin faillerinin kimliklerini tespit etmek, hakkında yakalama emri ya da zorla getirme kararı verilmiş olan kişileri tespit etmek, kişilerin hayatı, vücut bütünlüğü veya malvarlığı bakımından ya da topluma yönelik mevcut veya muhtemel bir tehlikeyi önlemek amacıyla durdurabilecek.

Durdurma yetkisinin kullanılabilmesi için makul bir sebebin bulunması gerekecek. Süreklilik arz edecek, fiili durum ve keyfilik oluşturacak şekilde durdurma işlemi yapılamayacak.

BELGEYİ GÖSTERİP, SORU SORABİLİR
Çarşı ve mahalle bekçisi, görevini yerine getirirken kendisinin çarşı ve mahalle bekçisi olduğunu belirleyen belgeyi gösterdikten sonra, durdurduğu kişiye durdurma sebebini bildirecek, durdurma sebebine ilişkin sorular sorabilecek, kimliğini veya bulundurulması gerekli diğer belgelerin ibraz edilmesini isteyebilecek.

KİMLİK GÖSTERMEYEN KİŞİ..
Bu kişilere kimliğini ispatlamada gerekli kolaylık gösterilecek. Belgesinin bulunmaması, açıklamada bulunmaktan kaçınması veya gerçeğe aykırı beyanda bulunması dolayısıyla ya da sair surette kimliği belirlenemeyen kişi tutularak, durumdan derhal genel kolluk görevlileri haberdar edilecek.

Durdurma süresi, durdurma sebebine esas teşkil eden işlemin gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan makul süreden fazla olamayacak. Durdurma sebebinin ortadan kalkmasıyla kişilerin ve araçların ayrılmalarına izin verilecek.

EL İLE DIŞTAN KONTROL DAHİL...
Bekçiler, durdurduğu kişi üzerinde veya aracında silah veya tehlike oluşturan diğer bir eşyanın bulunduğu hususunda yeterli şüphenin varlığı halinde, kendisine veya başkalarına zarar verilmesini önlemek amacına yönelik el ile dıştan kontrol dahil gerekli tedbirleri alabilecek. Bu amaçla kişinin üzerindeki elbisenin çıkarılması veya aracın, dışarıdan bakıldığında içerisi görünmeyen bölümlerinin açılması istenemeyecek.

SIVAZLAMA YETKİSİ GEREKÇEDEN ÇIKARILDI
Daha sonra AK Parti ve MHP'nin kabul edilen önergesiyle, çarşı ve mahalle bekçilerinin "durdurma ve kimlik sorma" yetkisini içeren madde, gerekçesi yeniden düzenlenerek teklife eklendi.

Değişiklik yapılmadan yeniden ihdas edilen maddenin gerekçesinden, "Durdurulan kişi üzerinde, giysilerinden herhangi birisi çıkarılmaksızın, elle, yüzeysel olarak, yoklama biçiminde bir kontrol yapılabilir. Yoklama ve sıvazlama, durdurma sırasında, bekçinin kontrol amaçlı yapabileceği işlemlerdendir. Bu işlem, şüphenin kuvvetlendiği durumlarda yerine getirilecek bir tedbirdir. Yoklama, görevli bekçi tarafından el ile şüphelenilen kişinin üstünün, mahremiyetine ve elbisesinin detaylarına vakıf olunmayacak ve elbisesi çıkarttırılmayacak şekilde farklı noktalarına dokunulmak suretiyle kontrol edilmesini ve suç unsuru eşyaların bulunup bulunmadığının belirlenmesini ifade etmektedir. Sıvazlama ise yoklama işleminin, elin kişinin üstünden kaldırılmaksızın sürekli bir şekilde gezdirilmesi suretiyle yerine getirilmesidir." ifadeleri çıkarıldı.

CHP'DEN TEPKİ: SİZ ELLEMEYİ ÇIKARMAMIŞSINIZ
CHP Bursa Milletvekili Erkan Aydın, kabul edilen önergeye göre çarşı ve mahalle bekçilerine yönelik "el ile dıştan kontrol" yetkisinin devam ettiğini söyleyerek, "Siz ellemeyi çıkarmamışsınız, sıvazlamayı çıkarmışsınız." dedi.

ZOR VE SİLAH KULLANMA YETKİSİ
Çarşı ve mahalle bekçileri, suç işlenirken veya işlendikten sonra, henüz izleri meydandayken; şüphelileri yakalamak, yakaladıkları şüphelilerin kendilerine veya başkalarına zarar vermelerini engelleyici tedbirleri almak, suç delillerinin kaybolmaması veya bozulmaması için gerekli muhafaza tedbirlerini almak, varsa olayın tanıklarının kimlik ve adres bilgilerini tespit ederek genel kolluk birimlerine bildirmekle görevli ve yetkili olacak.

Bekçiler, haklarında tutuklama veya yakalama kararı çıkarılmış kişileri gördükleri takdirde yakalayacak ve bağlı bulunduğu genel kolluk kuvvetlerine teslim edecek.

Çarşı ve mahalle bekçileri, zor ve silah kullanma yetkisine sahip olacak.

BAKAN YARDIMCISI ELEŞTİRİLERE CEVAP VERDİ
İçişleri Bakan Yardımcısı Muhterem İnce, milletvekillerinin teklife ilişkin eleştirilerini yanıtladı.

Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu'ndaki "Çarşı ve mahalle bekçi teşkilatı, en büyük mülkiye amirinin emrinde, genel zabıtaya yardımcı, silahlı bir kuruluştur." hükmünü hatırlatan İnce, yeni düzenlemeye göre "çarşı ve mahalle bekçilerinin, emniyet ve jandarmaya bağlı bir kolluk birimi" olarak tanımlandığına dikkati çekti.

İnce, "Kuruluştur dersek ayrı bir teşkilatı savunmuş oluruz ama 'Kolluğun altında, ona yardımcı birimdir.' dersek, Emniyet ve Jandarma Teşkilatı'na yardımcı olmak üzere oluşturulan bekçiler sınıfı olacaktır. Amiri de hiyerarşik açıdan birinin emniyet, diğerinin jandarma olacak. Olay bundan ibaret." dedi.

Teklifle, çarşı ve mahalle bekçilerinin sorumluluk alanlarıyla ilgili düzenleme yapıldığını belirten İnce, "Teklifte köylerle, belediyelerle, büyükşehirlerle bir idari ayrım söz konusu değil. Türkiye'de emniyetin sorumlu olduğu bir alan var, jandarmanın sorumlu olduğu bir alan var. İkisinin uhdesinde, ihtiyaç olduğunda çalıştırılmak üzere bekçiler tayin ediliyor. Görev alanları belli bir anlayış içinde çalışacaklar." diye konuştu.

Çarşı ve mahalle bekçilerine ilişkin 30 bin kadro bulunduğu bilgisini paylaşan İnce, "Şu anda 21 bin 300 civarında doldurulmuş kadro, 8 bin civarında da sınava giren ama atanmayan çarşı ve mahalle bekçisi var. Hepsi bu zaten." ifadelerini kullandı.