İran'da ABD-İsrail ortak saldırısında eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad hayatını kaybetti. İran'da 40 günlük yas ilan edilirken, geçici liderlik konseyi göreve başladı. İran tarihindeki suikastler ve bölgesel gerilim.
ABD-İsrail Ortak Operasyonu Tahran'ı Vurdu
İran basını, ABD ve İsrail güçleri tarafından başkent Tahran dahil dört kente düzenlenen hava saldırıları sonucunda eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ın hayatını kaybettiğini duyurdu. Saldırılarda Ahmedinejad'ın konutunun hedef alındığı bildirildi.
ABD Başkanı Donald Trump, "İran'da büyük ölçekli saldırı operasyonlarına başladık" açıklamasını yaparken, bölgede gerilim tırmanışa geçti. İran yönetimi saldırıyı kınayarak faillerin cezasız kalmayacağını ilan etti.
Ahmedinejad'ın Siyasi Kariyeri ve Mirası
Mahmud Ahmedinejad, İran'ın altıncı cumhurbaşkanı olarak 2005-2013 yılları arasında görev yapmıştı. Sert Batı karşıtı söylemleriyle tanınan Ahmedinejad, cumhurbaşkanlığı öncesinde Ardabil eyalet valiliği ve Tahran Belediye Başkanlığı görevlerinde bulunmuştu.
Ahmedinejad'ın ölümü, İran siyasi tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak kayıtlara geçti. İran hükümeti, 40 günlük ulusal yas ve 7 günlük resmi tatil ilan etti.
İran'da Liderlik Krizi: Geçici Konsey Devrede
İran Anayasası'nın 111. maddesi uyarınca liderin ölümü halinde üç kişilik geçici bir liderlik konseyi oluşturuluyor. Bu kapsamda Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ve din adamı Ayetullah Ali Rıza Arafi'den oluşan geçici konsey göreve başladı.
Yeni liderin belirlenmesi sorumluluğu ise 88 üyeli Uzmanlar Meclisi'ne ait. Meclisin Tahran'da acilen toplanarak oylama sürecini başlatması bekleniyor.
Halk Caddelere Döküldü
Haberin ardından başkent Tahran başta olmak üzere ülkenin birçok kentinde protesto gösterileri düzenlendi. İnkılap Meydanı'nda toplanan kalabalıklar, ABD ve İsrail karşıtı sloganlar atarak saldırıyı kınadı.
Meşhed kentinde ise İmam Rıza Türbesi'nin kubbesine siyah yas bayrağı çekildi. Güvenlik güçleri olası çatışmalara karşı tedbir alırken, şehir merkezlerinde askeri varlık arttırıldı.
İran Tarihinde Liderlere Yönelik Saldırılar
İran'ın modern tarihi, liderlere yönelik suikastler ve şüpheli ölümlerle dolu. İşte son dönemde hedef alınan bazı önemli isimler:
Kasım Süleymani: İran'ın bölgesel askeri operasyonlarını yöneten Kudüs Gücü Komutanı, 2020'de ABD drone saldırısında hayatını kaybetmişti.
Muhsin Fahrizade: İran'ın nükleer programının kilit ismi, 2020'de Tahran yakınlarında suikaste uğramıştı.
Muhammed Ali Recai ve Muhammed Cevad Bahuner: 1981'de başbakanlık ofisindeki bombalı saldırıda birlikte öldürülmüşlerdi.
İbrahim Reisi: 2024'te helikopter kazasında hayatını kaybeden cumhurbaşkanının ölümü resmi olarak kaza olarak açıklanmıştı.
Tarihteki İz Bırakan Suikastler
İran'da liderlere yönelik suikast geleneği 1951'e kadar uzanıyor. Şah dönemi Başbakanı Hacı Ali Razmara, silahlı saldırı sonucu öldürülmüştü.
Şu anki dini lider Ali Hamaney de 1981'de cumhurbaşkanıyken bombalı saldırıya uğramış, ağır yaralanmış ve sağ kolu felçli kalmıştı.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Uluslararası gözlemciler, bu son saldırının bölgedeki gerilimi önemli ölçüde artırabileceği uyarısında bulunuyor. İran yönetiminin vereceği yanıtın Ortadoğu'daki güç dengesini etkileyeceği belirtiliyor.